Matematikte Fi Nedir? Toplumsal Cinsiyet ve Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Matematik, soğuk ve soyut bir dil gibi görünse de aslında hayatın her alanında bizlerle. Geçtiğimiz hafta metrobüste, önümdeki genç kadının cebinden çıkarıp el yazısıyla bir denklem çözüyor olduğunu gördüm. Bir yandan da sokakta duyduğum “fi nedir” sorusu zihnimde yankılandı. Fi, yani sayılarla, oranlarla ve oranların belirlediği simetrik ilişkilerle bağ kuran bir kavram, ama ne yazık ki toplumsal ve sosyal bağlamda pek çok insan tarafından yeterince kavranmıyor. Bu yazıda, matematiksel bir terimi günlük hayata ve toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi meselelerle ilişkilendirerek inceleyeceğim.
Matematiksel Bir Kavram: Fi
Fi (ya da altın oran), matematiksel bir terim olarak, bir doğru parçasının ikiye bölünmesinde elde edilen oranı ifade eder. Bu oran yaklaşık olarak 1.618’dir ve doğada, sanatta, mimaride sıkça karşılaştığımız bir simetriyi ifade eder. Örneğin, bir çiçeğin yaprakları ya da bir deniz kabuğunun şekli altın oranı takip eder. Bu oran sadece matematiksel değil, estetik açıdan da önemli bir yer tutar. Ancak fi’nin toplumsal bağlamda nasıl algılandığı, başka bir mesele.
Toplumsal Cinsiyet ve Matematik
Matematiksel bir terimin, fi gibi, toplumsal cinsiyet eşitliği ile nasıl ilişkilendirilebileceği üzerine düşünmek belki de biraz zor olabilir. Ancak İstanbul’un çeşitli mahallelerinde, sokaklarda gözlemlediğim şeyler, bu soruya cevap bulmamı sağladı. Birçok kız çocuğu matematik derslerinden ve sayılardan korkuyor, çünkü “bu işin erkekler için” olduğu düşünülüyor. Oysa fi, tıpkı diğer matematiksel kavramlar gibi, cinsiyet ayırmaksızın herkesin ulaşabileceği bir şey. Ne yazık ki, okullarda ve toplumda kızların matematiksel yetenekleri çoğu zaman göz ardı ediliyor.
Geçenlerde bir arkadaşım, üniversiteye giderken bir öğretmenin “matematik seni zorlar, sen belki edebiyat ya da tarih okusan daha iyi olur” dediğini anlattı. Buradaki mesele, matematiğin kadınlar için ayrılmadığı, fakat sosyal baskılar nedeniyle kadınların çoğu zaman bu alanda geri planda kalmaya zorlanması. Matematikte fi nedir sorusunun cevabını doğru şekilde verebilmek, sadece bir sayısal bilgi değil, aynı zamanda bu baskıları aşmakla ilgili bir mesele haline geliyor.
Çeşitlilik ve Eğitimde Fırsat Eşitliği
Matematiksel bir kavramı anlamak, teorik bilgiden öte, eğitimde fırsat eşitliğiyle doğrudan bağlantılı. Sokakta gördüğüm her çocuk, hangi mahallede büyüdüğüne, ailesinin maddi durumuna ya da eğitim seviyesine göre farklı fırsatlar elde ediyor. Birçok çocuk, fi’nin ne olduğunu öğrenmeden büyürken, bazıları ise özel dersler alarak bu tür kavramlarla tanışabiliyor.
Matematiksel başarı, bazen yalnızca zekâ ile değil, çevresel faktörlerle de ilişkilidir. Fakat bu faktörler, sadece bireysel başarıyı etkilemekle kalmaz; toplumda eşitsizlikleri, dışlanmışlıkları da pekiştirebilir. İstanbul’un kenar mahallelerinde büyüyen bir çocuk için fi gibi bir kavramın ne olduğu, büyük ihtimalle hayatında karşılaştığı çok daha büyük sorunlarla kıyaslandığında daha az önemlidir. Peki, matematiği, tüm bu sosyal yapıları aşarak herkese eşit fırsatlar sunacak şekilde nasıl yeniden yapılandırabiliriz?
Sosyal Adalet ve Matematiksel Kavramlar
Fi ve benzeri matematiksel kavramlar, sadece sayıların diliyle alakalı değil; aynı zamanda sosyal yapılarla da ilişkili. Birçok matematiksel ilke, eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri anlamamıza yardımcı olabilir. Örneğin, fi oranı aslında bir çeşit doğadaki simetrinin ve dengenin temsili. Ancak toplumda bu dengeyi kurmak, fi’nin sadece bir matematiksel güzellik olmadığını, eşitlikçi bir toplum oluşturma yolunda da bir kılavuz olabileceğini anlatır.
Toplumsal adaletin sağlanabilmesi için, fi gibi bir matematiksel terimin doğru anlaşılması, yalnızca matematiksel değil, eğitimsel bir reform gerektirir. Çocuklara sadece doğruyu öğretmek değil, aynı zamanda matematiği eşitlikçi bir bakış açısıyla sunmak gerekir. Zira bu, eğitimde fırsat eşitliğini savunmanın ve toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik etmenin de bir yolu olabilir.
Günlük Hayatta Matematik ve Fi
Metrobüste, sabah saatlerinde, karşımdaki adamın cebinden fırlayan bir hesap kitabı dikkatimi çekiyor. “Fi nedir?” sorusunu yanıtlayan biri var. Bu bir tür eğlence ya da yalnızca bir hesaplama olabilir, ancak bir yandan da bana, matematiğin herkesin hayatında nasıl küçük dokunuşlarla yer edindiğini hatırlatıyor. Bu hesaplama belki de günlük yaşamla ilgili bir sorun çözme çabasıdır, tıpkı insanların toplumdaki yerlerini bulma çabası gibi. Matematik, sadece okulda öğretmenler tarafından verilen bir bilgi değil, her yerde, her an, her bireyin etkileşime girdiği bir dünyadır.
Eğer fi gibi kavramları yalnızca okulda öğrenmeye odaklanırsak, sokaktaki, mahalledeki çocukların bu bilgiye erişemediğini gözden kaçırırız. Bu da onların fırsatlarını kısıtlar. Matematiksel bilgi, ne kadar soyut olursa olsun, toplumsal eşitlik için bir araç olabilir. Herkesin bu bilgiye erişmesi, adaletin temellerini atabilir.
Sonuç: Matematik ve Sosyal Değişim
Matematiksel bir kavram olan fi, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konularını düşündüğümüzde, bir anlamda bu kavramı daha adil bir toplum yaratma yolunda kullanabiliriz. Birçok çocuğun, gencin ve yetişkinin matematiksel bilgiye ulaşma hakkı olmalı. Eğitimde fırsat eşitliği sağlanmalı, cinsiyet rollerinden bağımsız olarak herkesin fi gibi soyut bir kavramı öğrenmesi teşvik edilmelidir. Bu, sadece sayılarla ilgili değil, toplumun genel yapısındaki eşitsizlikleri aşma çabasıdır. Matematiksel eşitlik, toplumsal eşitliğin de önünü açabilir.